Anatomia stawu kolanowego – układ kostny

Jacek Suchanowski Staw kolanowy

anatomia stawu kolanowego

Anatomia stawu kolanowego

Staw kolanowy jest złożonym, zawiasowo-obrotowym stawem, utworzonym z trzech kości (kość udowa, kość piszczelowa i rzepka). Główkę stawową stanowią dwa kłykcie kości udowej, poruszające się po kłykciach kości piszczelowej o wklęsłych powierzchniach tworzących panewkę.

Powierzchnia stawowa dwóch kłykci kości udowej od przodu jest płaska, od tyłu zaś zakrzywiona. Cała powierzchnia stawowa kości udowej przybiera kształt podkowiasty w skutek połączenia powierzchni stawowej obu kłykci kości udowej przez powierzchnię rzepkową.

Powierzchnia stawowa dwóch kłykci kości piszczelowej przedłuża się na wyniosłość międzykłykciową. Owalna powierzchnia stawowa kości piszczelowej, spoczywająca na kłykciu przyśrodkowym jest większa oraz głębsza od trójkątnej powierzchni stawowej spoczywającej na kłykciu bocznym.

Panewka kości piszczelowej uzupełniona o powierzchnie stawową rzepki jest prawie trzykrotnie mniejsza od główki stawowej kości udowej. Pogłębieniem powierzchni stawowych kości piszczelowej są łąkotki (boczna i przyśrodkowa).

 anatomia stawu kolanowego

Fig.1. Łąkotki stawowe
[http://bikefama.pl/trening-i-zdrowie/uszkodzona-lakotka-wyrok-dla-sportowca.html]

Łąkotki to dwie chrząstki włókniste o kształcie półksiężycowatym leżące między kością udową, a kością piszczelową. Na rogach (końcach) połączone są pasmami łącznotkankowymi z kością piszczelową. W przekroju poprzecznym mają one charakterystyczny klinowaty kształt.

Łąkotka boczna jest krótka, zakrzywiona oraz pierścieniowata. Dłuższa, mniej zakrzywiona łąkotka przyśrodkowa jest sierpowata.[Fig.1] Obie łąkotki dzielą jamę stawową na dwa piętra. Mianowicie piętro górne mieszczące się między łąkotkami, a kością udową oraz  piętro dolne mieszczące się między łąkotkami, a kością piszczelową

Torebka stawowa stawu kolanowego posiada złożoną budowę. Jej warstwa włóknista umocowana jest do powierzchni stawowych na kości udowej, rzepce oraz kości piszczelowej. Warstwa maziowa biegnie wzdłuż brzegów obu kłykci kości udowej. Na kości piszczelowej warstwa maziowa od tyłu wnika do stawu i wyłącza z jej jamy wyniosłość międzykłykciową kości piszczelowej oraz pole międzykłykciowe tylnie i pole międzykłykciowe przednie, czyli miejsca przyczepów więzadeł krzyżowych.

 

W obrębie stawu kolanowego występują [Bochenek A., 1968] następujące kaletki maziowe:

  • Zachyłek podkolanowy
  • Kaletki podrzepkowe (kaletka podskórna podrzepkowa, kaletka podpowięziowa podrzepkowa, kaletka podścięgnowa podrzepkowa)
  • Kaletka podrzepkowa głęboka
  • Kaletka nadrzepkowa
  • Kaletki maziowe mięśni (kaletka mięśnia półbłoniastego, kaletka podścięgnowo przyśrodkowa mięśnia brzuchatego łydki, kaletka podścięgnowo boczna mięśnia brzuchatego łydki)

anatomia stawu kolanowego
Fig.2. Budowa anatomiczna stawu kolanowego

[http://www.doz.pl/zdrowie/h1160-Staw_kolanowy]

 

             BUDOWA ANATOMICZNA KOŚCI TWORZĄCYCH STAW KOLANOWY

Rzepka jest to spłaszczona kość chroniąca staw kolanowy od przodu. [Fig.2] Ma kształt trójkąta o zaokrąglonych brzegach. Położona jest lekko do przodu od dolnego końca kości udowej. Rzepka jest włączona w ścięgno końcowe mięśnia czworogłowego uda. Brzeg górny nosi nazwę podstawy rzepki, natomiast dwa pozostałe brzegi (boczny i przyśrodkowy) łącząc się tworzą zaostrzony wierzchołek rzepki skierowany ku dołowi stanowiący przyczep więzadła rzepki. Kość posiada dwie powierzchnie tj. przednią oraz tylną (stawową) dzielącą się na dwa pola (boczne i przyśrodkowe).

Kość piszczelowa jest kością długą o kształcie trójkątnym w przekroju poprzecznym. Zbudowana jest z trzonu oraz dwóch końców (bliższy i dalszy). [Fig.3]

 anatomia stawu kolanowego

Fig.3. Budowa anatomiczna kości podudziaj [Atlas anatomiczny, Buchmann, 2007]

 

Trzon kości piszczelowej zbudowany jest z trzech brzegów i trzech powierzchni. Wyróżniamy brzeg przedni, przyśrodkowy oraz boczny oraz powierzchnię przyśrodkową, boczną i tylną.

 

Koniec (nasada) bliższy jest  zgrubiały, jego powierzchnia górna posiada dwie, wklęsłe powierzchnie stawowe górne, które leżą na dwóch kłykciach, bocznym i przyśrodkowym. Powierzchnie stawowe pomiędzy sobą posiadają chropowate pole, na którym znajduje się wyniosłość międzykłykciowa. Od przodu w stosunku do wyniosłości znajduje się pole międzykłykciowe przednie, do którego przyczepia się więzadło krzyżowe przednie (ACL), od tyłu zaś pole międzykłykciowe tylne, do którego przyczepia się więzadło krzyżowe tylne (PCL). Przedłużeniem brzegu przedniego jest chropowata wyniosłość, czyli guzowatość piszczeli, która stanowi przyczep więzadła rzepki. Na kłykciu przyśrodkowym znajduje się rowek, do którego przyczepia się ścięgno mięśnia półbłoniastego. Kłykieć boczny posiada powierzchnię stawową strzałkową stanowiącą połączenia stawowe z głową kości strzałkowej

Koniec (nasada) dalszy jest zdecydowanie mniejszy od końca bliższego. Posiada pięć powierzchni. Powierzchnia boczna połączona jest z kością strzałkową dzięki wcięciu strzałkowym znajdującym się na jej dolnej części. Powierzchnie przyśrodkową przedłużając się ku dołowi tworzy kostkę przyśrodkową. Wyróżniamy również powierzchnię przednią, tylną oraz dolną.

Kość udowa [Fig.4.] jest masywną, najdłuższą kością człowieka. Składa się z trzonu oraz końca (nasady) bliższego oraz końca (nasady) dalszego.

Trzon kości udowej na swej tylnej powierzchni posiada kresę chropowatą, która dzieli się na dwie wargi (przyśrodkową i boczną) ograniczające powierzchnie podkolanową. Warga boczna przechodzi w guzowatość pośladkową. Warga przyśrodkowa natomiast rozdwajając się ku górze tworzy kresę grzebieniową oraz kresę międzykrętarzową.

Koniec (nasada) bliższy składa się z główki, szyjki oraz krętarzy: większego i mniejszego. Głowa kości udowej posiada dołek głowy, który jest miejscem przyczepu więzadła kości udowej. Szyjka kości udowej stanowi połączenie między trzonem, a głową. Szyjka ustawiona jest pod kątem w stosunku do trzonu. Nosi on nazwę kąta szyjkowo-trzonowego, a przeciętna rozwartość jego wynosi 135 stopni. Dwa guzy odchodzące z miejsca połączenia szyjki z trzonem nazywamy krętarzem większym oraz krętarzem mniejszym. Krętarz większy jest nieregularną wyniosłością,. Jest to miejsce przyczepu wielu mięśni. Krętarz mniejszy położony jest pod krętarzem większym. Krętarze łączą się ze sobą grzebieniem międzykrętarzowym. Z wargą przyśrodkową kresy chropawej połączona jest biegnąca od krętarza większego kresa międzykrętarzowa.

 anatomia stawu kolanowego

Fig.4. Budowa anatomiczna kości udowej [Atlas anatomiczny, Buchmann, 2007]

 

Koniec (nasada) dalszy posiada dwa masywne  kłykcie: przyśrodkowy większy i boczny mniejszy. Służą one do połączenia stawowego z kością piszczelową. Między kłykciami znajduję się dół międzykłykciowy, w którym są więzadła krzyżowe kolana. Więzadło krzyżowe przednie przyczepione jest do powierzchni przyśrodkowej, czyli piszczelowej, kłykcia bocznego, natomiast więzadło krzyżowe tylne do powierzchni wewnętrznej, czyli strzałkowej, kłykcia przyśrodkowego. Powierzchnie stawowe obu kłykci tworzą wspólnie powierzchnię rzepkową. Na bocznych powierzchniach kłykci znajdują się dwa nadkłykcie (przyśrodkowy i boczny)